Xu thế tiêu dùng bền vững: Động lực mới của thị trường
Những năm gần đây, kinh tế thế giới đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững và tiêu dùng có trách nhiệm. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến chất lượng, giá thành, mà ngày càng chú trọng đến nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất, tác động môi trường và giá trị văn hóa – xã hội mà sản phẩm mang lại. Đây được xem là xu thế tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và yêu cầu phát triển kinh tế gắn với trách nhiệm xã hội ngày càng cao.
Theo nhiều nghiên cứu thị trường quốc tế, người tiêu dùng tại châu Âu, Bắc Mỹ và nhiều quốc gia châu Á đang ưu tiên lựa chọn các sản phẩm thân thiện môi trường, có vòng đời bền vững, được sản xuất theo phương thức thủ công hoặc bán thủ công, mang dấu ấn văn hóa bản địa rõ nét. Các sản phẩm đại trà, thiếu câu chuyện và bản sắc đang dần mất ưu thế trước những sản phẩm có giá trị “xanh” và giá trị tinh thần.
Trong bối cảnh đó, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, sản phẩm thiết kế sáng tạo từ vật liệu tự nhiên, vật liệu tái chế hoặc được sản xuất theo quy trình truyền thống đang ngày càng khẳng định vị thế. Đây chính là không gian thị trường phù hợp để sản phẩm OCOP và sản phẩm làng nghề Việt Nam phát huy lợi thế vốn có.
OCOP – Từ lợi thế bản địa đến giá trị thị trường
Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) của Việt Nam trong những năm qua đã từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, bảo tồn làng nghề truyền thống và nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu đặt ra đối với sản phẩm OCOP không chỉ dừng lại ở chất lượng và tiêu chuẩn xếp hạng, mà còn ở khả năng thích ứng với xu thế tiêu dùng mới.
Thực tế cho thấy, những sản phẩm OCOP có thiết kế đẹp, câu chuyện rõ ràng, gắn với giá trị văn hóa – lịch sử địa phương và yếu tố môi trường đang được thị trường đón nhận tích cực. Không chỉ được lựa chọn làm quà tặng du lịch, các sản phẩm này còn từng bước đi vào không gian sống hiện đại, trở thành đồ trang trí, đồ gia dụng hoặc sản phẩm tiêu dùng mang tính trải nghiệm.
Đặc biệt, nhóm khách du lịch, người tiêu dùng trẻ và tầng lớp trung lưu tại các đô thị lớn ngày càng quan tâm đến các sản phẩm “có câu chuyện”, phản ánh phong cách sống bền vững và ý thức tiêu dùng có trách nhiệm. Đây chính là cơ hội để sản phẩm OCOP chuyển mình từ “sản phẩm địa phương” sang “sản phẩm có giá trị văn hóa và thương mại cao”.
Thực tiễn từ các hoạt động xúc tiến OCOP gắn với du lịch
Thực tiễn từ các kỳ triển lãm, hoạt động quảng bá sản phẩm OCOP gắn với du lịch tại Hà Nội năm 2025 cho thấy, những sản phẩm được đầu tư về thiết kế, bao bì và không gian trưng bày luôn thu hút sự quan tâm lớn của khách tham quan.
Các triển lãm tổ chức tại Mê Linh, Thạch Thất, Thanh Oai và Bát Tràng đã đón hàng chục nghìn lượt khách đến tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Trong đó, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, gốm sứ, mây tre đan, dệt may truyền thống được làm mới về mẫu mã, kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và công năng hiện đại nhận được phản hồi tích cực từ thị trường.
Tiêu biểu là Triển lãm các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ và làng nghề được tổ chức tại Trung tâm thiết kế, sáng tạo, giới thiệu và quảng bá sản phẩm OCOP làng nghề gốm sứ Giang Cao (xã Bát Tràng) năm 2025. Không gian triển lãm được thiết kế theo hướng hiện đại, lấy trải nghiệm người tiêu dùng làm trung tâm, đồng thời tôn vinh giá trị truyền thống của làng nghề gốm sứ lâu đời.
Thông qua các hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm gắn với trải nghiệm văn hóa và du lịch, hình ảnh sản phẩm OCOP không chỉ được nâng tầm về thẩm mỹ mà còn được định vị rõ nét hơn trong tâm trí người tiêu dùng.
Trung tâm thiết kế, sáng tạo – Hướng đi chiến lược cho OCOP
Trước xu thế tiêu dùng bền vững, việc phát triển các Trung tâm thiết kế, sáng tạo, giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP gắn với du lịch được xem là giải pháp mang tính chiến lược. Mô hình này không chỉ dừng lại ở hoạt động trưng bày, bán hàng, mà còn đóng vai trò là “bệ đỡ” cho quá trình đổi mới sáng tạo của sản phẩm OCOP.
Theo mô hình do Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội (Bộ Công Thương) triển khai, các trung tâm thiết kế, sáng tạo trở thành điểm kết nối giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất với đội ngũ thiết kế, chuyên gia thị trường và hệ thống phân phối. Thông qua đó, sản phẩm OCOP được hỗ trợ cải tiến mẫu mã, hoàn thiện bao bì, xây dựng câu chuyện thương hiệu và định hướng phát triển phù hợp với nhu cầu thị trường.
Bên cạnh đó, việc gắn trung tâm OCOP với hoạt động du lịch giúp tạo thêm không gian trải nghiệm cho du khách, qua đó gia tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm và góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương.
Kết nối truyền thống và sáng tạo đương đại
Song song với hoạt động trưng bày, xúc tiến thương mại, các chương trình hội thảo, tập huấn, kết nối nghệ nhân với đội ngũ thiết kế trẻ được triển khai trong năm 2025 đã mang lại hiệu quả tích cực. Thông qua các hoạt động này, nhiều cơ sở sản xuất OCOP đã tiếp cận được xu hướng thiết kế mới, tư duy thị trường hiện đại và phương thức kể câu chuyện sản phẩm phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng.
Việc kết nối giữa giá trị truyền thống và sáng tạo đương đại không chỉ giúp sản phẩm OCOP “trẻ hóa” hình ảnh, mà còn tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.
