Trong đời sống văn hóa Việt Nam, lời hát ru là kết tinh của kinh nghiệm sống, cảm xúc và lối nghĩ dân gian đã được chắt lọc hàng ngàn năm qua. Mỗi câu ru đều thấm đẫm những tinh túy của nghệ thuật âm nhạc và thi ca.
Cố Giáo sư Trần Văn Khê từng nhận định, lời ru của mẹ đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành nhân cách của một đứa trẻ. Bên cánh võng, trong vòng tay của bà và mẹ, đứa trẻ không chỉ ngủ ngoan nhờ tiếng ru hời êm ái mà còn được nuôi dưỡng bằng bài học đầu đời gửi gắm trong khúc hát ru.
Người xưa đã khéo léo khi không dùng những giáo điều khô khan để dạy dỗ con trẻ. Thay vào đó, họ gửi gắm triết lý nhân sinh, phong tục tập quán qua những hình ảnh ẩn dụ gần gũi. Đó là cánh cò lặn lội bờ sông đại diện cho sự tảo tần của mẹ, là lũy tre làng kiên cường bám rễ, là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, hay những răn dạy dung dị về lối sống: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Qua đó, trẻ nhỏ từ rất sớm đã được làm quen với không gian văn hóa của dân tộc mình, dù chưa thể hiểu hết ý nghĩa của từng câu chữ.
Hơn cả một phương tiện biểu đạt, lời ru thực chất là những lớp trầm tích văn hóa được bồi đắp qua hàng ngàn năm lịch sử. Những kinh nghiệm ứng xử và ngôn ngữ dân gian, ca dao, đồng dao của người Việt được gìn giữ và truyền nối từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nhờ tính truyền miệng, lời ru có thể biến đổi theo từng vùng miền, từng gia đình, từng người hát. Mỗi dị bản không làm mất đi giá trị của lời ru, trái lại còn cho thấy sức sống bền bỉ và khả năng thích nghi của loại hình văn hóa này trong đời sống cộng đồng.
Đặc biệt, người ru con hôm nay từng là đứa trẻ được ru bởi mẹ và bà trong quá khứ. Khi trưởng thành, họ lại dùng chính những thanh âm đã “kết tủa” trong ký ức ấy để trao truyền ngọn lửa cho con mình. Vòng tuần hoàn ấy đã khiến lời ru không chỉ tồn tại như một thói quen sinh hoạt, mà trở thành một phần của nếp nhà, của ký ức gia đình và của sự tiếp nối văn hóa. Trong tiếng ru, khoảng cách thế hệ như được xóa mờ. Ngay cả khi những đứa trẻ đã trưởng thành, chỉ cần nghe lại một điệu “à ơi”, những ký ức tuổi thơ lại ùa về, neo giữ họ lại với gốc rễ, cội nguồn.
Tuy nhiên, trong đời sống xã hội tấp nập hiện nay, lời ru đang dần vắng bóng khỏi nhiều gia đình trẻ. Sự bận rộn, tiếng ồn của đô thị và thói quen chăm sóc con trẻ bằng những phương tiện tiện lợi hơn khiến hình ảnh người mẹ, người bà ngồi bên võng ru con ngày càng trở nên hiếm gặp. Tại nhiều gia đình, nhiều khu dân cư đã mất hẳn tiếng ru êm đềm, thư thái mà thấm đẫm hồn dân tộc.
Giữa nhiễu loạn thanh âm, tiếng hát ru có khả năng tạo ra khoảng lặng chữa lành, nơi người trẻ tìm về để vỗ về tâm trí và rũ bỏ mọi áp lực thường nhật. Từ đó, dự án “Thuở À Ơi” đã xuất hiện, thực hiện sứ mệnh bảo tồn di sản, đồng thời là sợi dây liên kết giúp người trẻ tìm về đứa bé bên trong mình, có thêm động lực để vững vàng trên chặng đường trưởng thành phía trước.
“Thuở À Ơi” không chỉ đơn thuần là một sân khấu diễn xướng, mà là một cầu nối tinh tế nhằm đưa tiếng ru mộc mạc trở về gần hơn với không gian sống đương đại và khuyến khích sự kết nối thế hệ. Dự kiến diễn ra vào đầu tháng 5, dự án quy tụ nhiều nghệ nhân hát ru chuyên nghiệp, hứa hẹn tạo nên một cuộc đối thoại đầy cảm xúc giữa giá trị truyền thống và tư duy nghệ thuật mới mẻ.
