Vai trò của người thân trong chuyển dạ: Góc nhìn từ thực hành sản khoa - chia sẻ từ Bác sĩ Nguyễn Dương Diệp Bệnh viện Phụ sản Hà Nội

Nhằm giúp các gia đình hiểu rõ hơn về vai trò này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bác sĩ Nguyễn Dương Diệp – hiện đang công tác tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, đồng thời là người phụ trách chuyên môn tại Phòng khám Sản phụ khoa 88B – Hà Đông. Với nhiều năm kinh nghiệm theo dõi thai kỳ và trực tiếp đỡ sinh, bác sĩ Diệp đã chia sẻ những góc nhìn chuyên môn rất gần gũi và thực tế.

Thưa bác sĩ, vì sao vai trò của người thân lại quan trọng trong quá trình chuyển dạ?

Chuyển dạ không chỉ là một quá trình sinh lý mà còn là một trải nghiệm tâm lý rất mạnh đối với người phụ nữ. Khi bước vào chuyển dạ, sản phụ thường phải đối mặt với đau đớn, mệt mỏi, lo lắng, thậm chí là sợ hãi, đặc biệt là những thai phụ sinh con lần đầu.

Về mặt sinh lý, khi người mẹ căng thẳng, lo âu quá mức, cơ thể sẽ tăng tiết các hormone stress như cortisol và adrenaline. Những hormone này có thể làm giảm hiệu quả của cơn co tử cung, khiến chuyển dạ kéo dài hơn, đau nhiều hơn và làm tăng nguy cơ can thiệp y khoa. Ngược lại, khi sản phụ cảm thấy được an ủi, trấn an và an toàn, cơ thể sẽ tiết ra nhiều oxytocin và endorphin, những hormone giúp cơn co hiệu quả hơn và giảm cảm giác đau.

Chính vì vậy, sự hiện diện và hỗ trợ đúng cách của người thân trong gia đình có thể tác động tích cực đến cả tiến triển chuyển dạ lẫn trải nghiệm sinh nở của người mẹ.

Người thân có thể hỗ trợ sản phụ như thế nào trong quá trình chuyển dạ, thưa bác sĩ?

Vai trò của người thân không nằm ở các can thiệp y khoa mà chủ yếu là hỗ trợ về thể chất và tinh thần.

Về mặt tinh thần, người thân mà đặc biệt là chồng có thể:

- Ở bên cạnh, trò chuyện, động viên, giúp sản phụ cảm thấy không đơn độc.
- Trấn an khi sản phụ lo lắng, hoang mang, nhất là giai đoạn cuối của chuyển dạ, khi những cơn đau dồn dập.
- Giúp sản phụ giữ bình tĩnh, tin tưởng vào quá trình sinh nở và ekip y tế.

Về mặt thể chất, người thân cũng có thể hỗ trợ những việc rất đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lớn như:

- Nhắc sản phụ hít thở đúng cách theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh.
- Xoa bóp nhẹ vùng thắt lưng, vai, gáy hoặc tay chân giúp giảm mệt mỏi.
- Hỗ trợ thay đổi tư thế, đi lại nhẹ nhàng nếu tình trạng cho phép.
- Giúp sản phụ uống nước, lau mồ hôi, giữ cơ thể thoải mái trong quá trình chờ sinh. Chuyển dạ có thể kéo dài nhiều tiếng đồng hồ nên có người thân ở bên cạnh cũng hỗ trợ được sản phụ khi cần ăn để có sức cho rặn đẻ.

Những hành động nhỏ này, khi được thực hiện đúng cách, có thể giúp người mẹ cảm thấy dễ chịu hơn rất nhiều.

Có phải sự hỗ trợ của người thân sẽ giúp cuộc sinh diễn ra thuận lợi hơn không, thưa bác sĩ?

Về mặt chuyên môn, nhiều nghiên cứu y khoa đã chỉ ra rằng, sự đồng hành liên tục của người thân trong chuyển dạ có liên quan đến:

- Giảm cảm giác đau và lo lắng của sản phụ.
- Rút ngắn thời gian chuyển dạ.
- Tăng sự hài lòng của người mẹ đối với trải nghiệm sinh nở. Giảm thiểu gánh nặng hay ám ảnh về tâm lý.

Tất nhiên, điều này không thay thế vai trò chuyên môn của bác sĩ và nữ hộ sinh, nhưng là một yếu tố hỗ trợ rất quan trọng, góp phần tạo nên một cuộc sinh an toàn và nhẹ nhàng hơn.

Người thân cần lưu ý điều gì để việc hỗ trợ thực sự hiệu quả, thưa bác sĩ?

Không phải cứ ở bên cạnh là đã hỗ trợ đúng cách. Người thân cần lưu ý một số điểm quan trọng:

- Giữ bình tĩnh: Nếu người thân quá lo lắng, căng thẳng hoặc hoảng hốt, cảm xúc này rất dễ lan sang sản phụ.
- Không gây áp lực: Tránh nói những câu khiến sản phụ thêm sợ hãi như “cố chịu đi”, “ai sinh mà chẳng đau”.
- Tôn trọng quyết định của sản phụ: Ví dụ như quyết định sử dụng giảm đau trong đẻ, thay đổi tư thế sinh hoặc các chỉ định y khoa cần thiết.
- Phối hợp với nhân viên y tế: Lắng nghe và thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, nữ hộ sinh để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.
Một người đồng hành lý tưởng là người biết lắng nghe, thấu hiểu và đặt sự an toàn của sản phụ lên hàng đầu.

Theo bác sĩ, việc người thân trong gia đình có các kiến thức cơ bản về y khoa trước sinh giúp đồng hành tốt hơn cùng sản phụ như thế nào?

Việc chuẩn bị trước sinh là rất cần thiết, không chỉ cho sản phụ mà còn cho người thân. Khi được tư vấn trước sinh, người thân sẽ hiểu rõ hơn về:

- Các giai đoạn của chuyển dạ.
- Những thay đổi bình thường của cơ thể người mẹ khi sinh.
- Cách hỗ trợ sản phụ đúng cách và khi nào cần báo nhân viên y tế.

- Tránh những lo lắng không cần thiết từ người nhà có thể gây ảnh hưởng lên sản phụ.

Khi có kiến thức nền tảng, người thân sẽ bớt lo lắng, chủ động hơn và trở thành chỗ dựa vững chắc cho sản phụ trong thời khắc quan trọng này.

Theo tôi được biết thì không phải cơ sở y tế nào cũng cho người nhà vào phòng đẻ, vậy làm thế nào để sản phụ vẫn có thể nhận được sự hỗ trợ cần thiết trong quá trình chuyển dạ, thưa bác sĩ?

Đúng là hiện nay hầu hết các cơ sở y tế, đặc biệt là viện công không cho phép người nhà vào khu vực phòng sinh. Việc hạn chế người nhà nhằm đảm bảo an toàn, phòng ngừa nhiễm khuẩn và giúp ekip y tế tập trung tối đa cho quá trình theo dõi và xử trí chuyên môn. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa là sản phụ phải “một mình” trong suốt quá trình chuyển dạ. Luôn có các nữ hộ sinh và bác sĩ thường xuyên ở bên để theo dõi toàn trạng và tiến triển sản khoa của mẹ, hỗ trợ về cả mặt chuyên môn lẫn tâm lý.

Về phía gia đình, nên có một đến hai người nhà chờ ở ngoài để thực hiện các thủ tục giấy tờ hành chính khi cần, mua đồ ăn hoặc đồ dùng cần thiết gửi vào cho sản phụ khi chuyển dạ kéo dài nhiều giờ đồng hồ.

Bên cạnh đó, vẫn có nhiều bệnh viện đảm bảo được các tiêu chuẩn về chuyên môn và vô khuẩn, có dịch vụ cho người nhà vào phòng sinh. Sự hiện diện của chồng hoặc người thân trong phòng sinh, nếu được tổ chức phù hợp, có thể mang lại lợi ích rõ rệt về mặt tâm lý, giúp sản phụ an tâm hơn, giảm căng thẳng và hợp tác tốt hơn trong chuyển dạ.

Vì thế vai trò của tư vấn trước sinh rất quan trọng. Trong quá trình theo dõi thai kỳ, sản phụ và gia đình nên trao đổi sớm với bác sĩ về mong muốn sinh thường, giảm đau trong đẻ, cũng như nguyện vọng có người thân đồng hành khi sinh. Dựa trên tình trạng sức khỏe của mẹ và thai, bác sĩ sẽ tư vấn hình thức sinh phù hợp, đồng thời giúp sản phụ và gia đình lựa chọn cơ sở y tế hoặc khu sinh đáp ứng được cả yêu cầu chuyên môn lẫn mong muốn cá nhân.

Bác sĩ có lời nhắn nhủ nào dành cho các gia đình sắp đón em bé chào đời không ạ?

Sinh con không chỉ là hành trình của riêng người mẹ mà là hành trình của cả gia đình. Sự đồng hành, thấu hiểu và chia sẻ của người thân chính là nguồn động viên tinh thần rất lớn giúp sản phụ vượt qua chuyển dạ một cách an toàn và nhẹ nhàng hơn.

Tôi khuyên các gia đình nên:

- Theo dõi thai kỳ đầy đủ, khám thai định kỳ đúng lịch. Đặc biệt là người chồng, việc đưa vợ đi khám thai định kỳ giúp tạo cảm giác được quan tâm cho vợ, gắn kết tình cảm gia đình.
- Trao đổi sớm với bác sĩ về mong muốn sinh nở, giảm đau trong đẻ và đặc biệt là mong muốn vào phòng sinh cùng sản phụ để được hướng dẫn.

- Chuẩn bị tâm lý và kiến thức trước sinh cho cả mẹ và người thân trong gia đình.

Một thai kỳ được quản lý tốt, kết hợp với sự hỗ trợ đúng cách từ gia đình và ekip y tế, sẽ giúp hành trình vượt cạn trở nên an tâm và trọn vẹn hơn rất nhiều.

Xin cảm ơn bác sĩ Nguyễn Dương Diệp về những chia sẻ thiết thực và gần gũi!

Qua cuộc trò chuyện, có thể thấy rằng vai trò của người thân trong quá trình chuyển dạ không chỉ mang ý nghĩa tinh thần mà còn góp phần quan trọng vào sự an toàn và trải nghiệm sinh nở của sản phụ. Sinh con ngày nay không chỉ là câu chuyện y khoa, mà còn là sự đồng hành, yêu thương và sẻ chia.

Việc khám thai định kỳ, siêu âm đúng mốc, làm xét nghiệm đầy đủ và được tư vấn kỹ lưỡng trước sinh sẽ giúp cả mẹ bầu và gia đình chuẩn bị tốt nhất cho ngày đón bé chào đời. Và Phòng khám Sản phụ khoa 88B – Hà Đông là một địa chỉ tin cậy mà các gia đình có thể tham khảo trong quá trình theo dõi và quản lý thai kỳ.