Chọn cách gần dân để hiểu nỗi lo của người sản xuất
Ở miền núi, mỗi mùa vụ đều có những nỗi lo riêng. Khi thì mưa bão làm ngập ruộng, gãy đổ cây trồng; khi sâu bệnh xuất hiện đúng thời điểm cây cần phát triển; lúc thu hoạch lại canh cánh chuyện giá cả và đầu ra. Người nông dân quanh năm gắn bó với nương đồi, ruộng đồng, không thiếu kinh nghiệm và sự cần cù, nhưng trước những thay đổi của thời tiết, kỹ thuật và thị trường, họ vẫn cần có người đồng hành, hướng dẫn.
Bà Nguyễn Thị Hà hiểu rằng, muốn làm tốt công tác khuyến nông thì trước hết phải hiểu những khó khăn ấy từ thực tế. Bởi vậy, thay vì chỉ nắm tình hình qua báo cáo, bà thường xuyên xuống cơ sở, đến với các hộ dân, vùng sản xuất, cùng cán bộ chuyên môn tìm hiểu từng vấn đề phát sinh. Có những việc nhìn trên giấy tưởng đơn giản, nhưng khi đến tận ruộng đồng mới thấy hết cái khó của người dân và mới tìm được cách tháo gỡ phù hợp.
Với bà, một người làm khuyến nông không thể chỉ nói về quy trình kỹ thuật khi chưa hiểu điều kiện sản xuất của bà con. Cùng một loại cây trồng nhưng đất đai, khí hậu, nguồn nước và khả năng đầu tư ở mỗi vùng lại khác nhau. Vì vậy, hướng dẫn phải sát thực tế, dễ hiểu, dễ làm và quan trọng nhất là đem lại hiệu quả.
Đó cũng là điều bà luôn chú trọng trong công tác điều hành: cán bộ phải đi cơ sở, phải biết lắng nghe, không ngại khó, không ngại xa; phải theo sát quá trình sản xuất chứ không chỉ xuất hiện khi tổ chức tập huấn hay triển khai mô hình. Người dân cần gì, đang vướng ở đâu, cách làm nào chưa phù hợp, tất cả phải được nắm bắt từ thực tiễn.
Cách làm ấy không chỉ giúp lãnh đạo đơn vị hiểu rõ hơn tình hình sản xuất mà còn tạo chuyển biến trong đội ngũ. Khi người đứng đầu trực tiếp xuống cơ sở, cùng cán bộ tháo gỡ khó khăn, tinh thần trách nhiệm cũng được lan tỏa bằng chính hành động.
Có mặt khi người dân cần nhất
Sau mỗi trận bão, điều khiến người nông dân lo lắng không chỉ là những thiệt hại trước mắt, mà còn là câu hỏi bao giờ có thể bắt đầu lại. Ruộng lúa bị ngập, cây trồng gãy đổ, đất sản xuất bị ảnh hưởng, vật tư và công sức đầu tư có nguy cơ mất trắng. Nếu không được hướng dẫn kịp thời, thiệt hại có thể kéo dài sang cả những vụ sau.
Trong những thời điểm ấy, vai trò của người làm khuyến nông càng được thể hiện rõ. Bà Hà thường xuyên xuống cơ sở, cùng cán bộ chuyên môn nắm tình hình, hướng dẫn người dân khôi phục sản xuất sau bão. Tùy mức độ thiệt hại và điều kiện từng địa bàn, việc hỗ trợ tập trung vào những công việc thiết thực như kiểm tra đồng ruộng, đánh giá khả năng phục hồi của cây trồng, vệ sinh đồng ruộng, chăm sóc diện tích còn khả năng sinh trưởng và lựa chọn phương án sản xuất tiếp theo.
Điều bà quan tâm không chỉ là giúp bà con khôi phục diện tích bị thiệt hại, mà còn phải hạn chế những tổn thất có thể xảy ra nếu sản xuất trở lại không đúng cách. Có diện tích cần chăm sóc để phục hồi, có nơi phải tính toán lại thời vụ, lựa chọn cây trồng phù hợp. Mỗi quyết định đều cần căn cứ vào điều kiện thực tế, tránh nóng vội và lãng phí thêm công sức, tiền của của người dân.
Sự có mặt của cán bộ khuyến nông lúc khó khăn đôi khi có ý nghĩa hơn nhiều buổi tuyên truyền. Bà con không chỉ cần một lời động viên, mà cần người chỉ cho mình phải làm gì, bắt đầu từ đâu và làm thế nào để sớm ổn định sản xuất.
Với bà Hà, đó cũng là trách nhiệm của người làm khuyến nông: không đứng ngoài những khó khăn của nông dân, càng không để người dân tự xoay xở khi gặp thiên tai, dịch bệnh. Khôi phục được sản xuất sau bão không chỉ giúp bà con có thêm cơ hội giữ lại nguồn thu nhập, mà còn giữ được niềm tin để tiếp tục gắn bó với nghề nông.
Từ cách trồng lúa đến tư duy sản xuất tiết kiệm
Không chỉ đồng hành khi thiên tai xảy ra, bà Hà còn dành nhiều sự quan tâm đến những thay đổi trong phương thức canh tác hằng ngày. Bởi thực tế, có những khoản chi phí người nông dân phải bỏ ra qua nhiều năm nhưng chưa chắc đã mang lại hiệu quả tương xứng, chỉ vì vẫn giữ thói quen sản xuất cũ.
Trong trồng lúa, chẳng hạn, nếu gieo cấy quá dày, bón phân chưa cân đối, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý thì không chỉ làm tăng chi phí mà còn khiến cây lúa dễ phát sinh sâu bệnh, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Điều cần thiết là hướng dẫn bà con thay đổi từ những khâu cơ bản: lựa chọn giống phù hợp, gieo cấy đúng mật độ, bón phân cân đối theo nhu cầu của cây, quản lý nước hợp lý và chủ động thăm đồng để phát hiện sâu bệnh sớm.
Khi trực tiếp xuống đồng cùng cán bộ, bà Hà chú trọng việc hướng dẫn để người dân hiểu vì sao cần thay đổi, thay đổi như thế nào và lợi ích thu được nằm ở đâu. Bởi nếu chỉ yêu cầu giảm lượng giống, giảm phân bón hay giảm thuốc bảo vệ thực vật mà không giải thích rõ kỹ thuật, bà con khó có thể yên tâm áp dụng.
Giảm chi phí không phải là cắt bớt những khâu cần thiết, mà là bỏ đi những khoản đầu tư chưa hợp lý. Làm sao để cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, hạn chế sâu bệnh, giảm công chăm sóc và giữ được năng suất, đó mới là điều người nông dân cần.
Từ những hướng dẫn cụ thể ấy, khuyến nông không chỉ chuyển giao một quy trình canh tác mà còn giúp bà con thay đổi cách tính toán. Người sản xuất bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chi phí đầu vào, hiệu quả sau thu hoạch và giá trị thực tế còn lại của mỗi vụ mùa.
Đó là sự thay đổi không ồn ào nhưng có ý nghĩa lâu dài. Bởi với người nông dân, thêm được một khoản thu nhập sau khi trừ chi phí, bớt được một lần phun thuốc không cần thiết hay tiết kiệm được công lao động cũng là kết quả đáng quý.
Giữ đất, giữ giá trị cho quế và chè bằng hướng sản xuất hữu cơ
Lào Cai có lợi thế về những vùng nguyên liệu đặc trưng như quế, chè và nhiều loại cây dược liệu. Đây không chỉ là cây trồng tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân mà còn là những sản phẩm có khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, lợi thế ấy chỉ có thể phát huy khi chất lượng được bảo đảm, quy trình sản xuất được kiểm soát và vùng nguyên liệu phát triển theo hướng bền vững.
Đây là một trong những hướng đi bà Nguyễn Thị Hà quan tâm trong quá trình chỉ đạo hoạt động khuyến nông. Với cây quế, cây chè, việc chuyển từ phương thức canh tác truyền thống sang hướng hữu cơ không thể chỉ thực hiện bằng một vài buổi vận động. Người dân cần được hướng dẫn từ khâu chăm sóc, sử dụng phân bón, quản lý sâu bệnh đến thu hoạch và bảo quản sản phẩm.
Trong những chuyến xuống cơ sở, bà cùng cán bộ khuyến nông hướng dẫn bà con từng bước thay đổi thói quen canh tác: sử dụng phân hữu cơ phù hợp, hạn chế lạm dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, tăng cường biện pháp sinh học, bảo vệ đất và nguồn nước, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và duy trì vệ sinh đồng ruộng.
Với cây quế, sản xuất theo hướng hữu cơ không chỉ nhằm tạo ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường, mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái vùng đồi, duy trì độ phì của đất và phát huy giá trị của cây trồng gắn với sinh kế lâu dài. Với cây chè, việc chăm sóc đúng quy trình, sử dụng vật tư đầu vào có kiểm soát và bảo đảm an toàn trong thu hái là những yếu tố quan trọng để nâng chất lượng nguyên liệu.
Điều đáng nói là thay đổi tập quán sản xuất không phải chuyện một sớm một chiều. Người dân đã quen với cách làm cũ, trong khi phương thức mới đòi hỏi thêm kiến thức, sự kiên trì và cả tính toán về hiệu quả kinh tế. Vì thế, cán bộ khuyến nông phải hướng dẫn từng bước, theo sát quá trình thực hiện, giải đáp những băn khoăn để bà con yên tâm thay đổi.
Bà Hà hiểu rằng, muốn người dân đi theo hướng hữu cơ thì phải giúp họ nhìn thấy lợi ích lâu dài, chứ không thể chỉ nói về tiêu chuẩn hay chứng nhận. Đất đai được bảo vệ, cây trồng phát triển ổn định, sản phẩm có chất lượng tốt hơn và có cơ hội tiếp cận những thị trường yêu cầu cao hơn, đó mới là động lực để người dân tự nguyện gắn bó.
Khi người trồng quế, trồng chè thay đổi từ cách chăm sóc từng gốc cây, từng luống chè, sự chuyển biến sẽ dần hình thành trên cả vùng nguyên liệu. Và khi sản xuất được tổ chức bài bản, có sự tham gia của hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị tiêu thụ, giá trị của cây trồng mới có điều kiện được nâng lên tương xứng với công sức người dân bỏ ra.
Truyền lửa bằng cách làm, tạo sức lan tỏa từ đội ngũ
Những chuyến đi cơ sở, những lần trực tiếp hướng dẫn người dân khôi phục sản xuất hay thay đổi quy trình canh tác không phải là công việc riêng của người đứng đầu. Điều bà Hà hướng tới là từ cách làm ấy, mỗi cán bộ trong Trung tâm đều có ý thức gần dân, sát địa bàn và chủ động hơn trong công việc.
Bởi một giám đốc không thể đi hết mọi thôn bản, nhưng có thể xây dựng được đội ngũ cán bộ đủ năng lực để người dân ở đâu cũng có người hỗ trợ khi cần. Đây là lý do Trung tâm chú trọng tập huấn, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình và củng cố lực lượng khuyến nông cộng đồng.
Năm 2025, Trung tâm tổ chức 68 lớp tập huấn với 2.620 học viên; phối hợp tổ chức 11 lớp về ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp và triển khai 16 mô hình, dự án, vượt kế hoạch đề ra.
Bước sang năm 2026, trước yêu cầu đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động khi chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, Trung tâm triển khai 17 dự án, mô hình khuyến nông, gồm 6 dự án từ nguồn Khuyến nông Trung ương và 11 mô hình từ ngân sách tỉnh; tổ chức 37 lớp tập huấn với 880 lượt học viên. Lào Cai đã thành lập, duy trì 58 Tổ Khuyến nông cộng đồng tại 57 xã, với trên 1.071 thành viên.
Những kết quả ấy cho thấy nỗ lực tổ chức hoạt động khuyến nông trong điều kiện mới. Tuy nhiên, điều bà Hà quan tâm không chỉ là số lượng mô hình hay lớp tập huấn, mà là chất lượng chuyển giao và khả năng duy trì hiệu quả sau hỗ trợ.
Cán bộ phải biết đi cùng người dân từ lúc bắt đầu áp dụng kỹ thuật đến khi có kết quả; phải biết kết nối sản xuất với thị trường, giúp hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ dân từng bước tham gia vào chuỗi giá trị. Với những sản phẩm đặc trưng như quế, chè, dược liệu, cây ăn quả và sản phẩm OCOP, hướng đi không thể chỉ dừng ở tăng sản lượng mà phải chú trọng chất lượng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và tìm đầu ra ổn định.
Đó là cách bà Hà muốn hoạt động khuyến nông đi xa hơn phạm vi chuyển giao kỹ thuật, trở thành cầu nối giữa người sản xuất với khoa học, doanh nghiệp và thị trường.
Niềm vui của người dân là phần thưởng của người truyền lửa
Có lẽ, điều đáng quý nhất trong công việc khuyến nông không nằm ở những con số được ghi trong báo cáo, mà ở những đổi thay có thể nhìn thấy trong đời sống người dân. Một hộ trồng lúa biết điều chỉnh mật độ gieo cấy để giảm chi phí; một gia đình trồng quế, trồng chè mạnh dạn thay đổi quy trình chăm sóc; một vùng sản xuất sau bão sớm được khôi phục; một hợp tác xã biết tổ chức sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm. Những thay đổi ấy có thể nhỏ ở từng hộ, nhưng khi được nhân rộng sẽ tạo nên sức chuyển động cho cả vùng sản xuất.
Với bà Nguyễn Thị Hà, truyền lửa trước hết là làm cho cán bộ hiểu rằng công việc của mình gắn trực tiếp với cuộc sống của người nông dân. Mỗi lần xuống cơ sở phải thêm một lần hiểu dân, mỗi lần hướng dẫn phải giúp bà con biết làm tốt hơn và mỗi mô hình triển khai phải hướng tới hiệu quả thực chất.
Người lãnh đạo có thể đưa ra định hướng, nhưng để định hướng ấy đi vào cuộc sống cần sự đồng lòng của cả tập thể. Bởi vậy, dấu ấn của bà không chỉ ở những chuyến đi cơ sở, mà còn ở tinh thần trách nhiệm được lan tỏa trong đội ngũ, ở cách cán bộ khuyến nông chủ động đến với người dân và kiên trì đồng hành cùng họ qua từng mùa vụ.
Hạnh phúc của người nông dân đôi khi rất giản dị: sau bão có thể khôi phục ruộng vườn, cuối vụ giảm được chi phí, cây quế cây chè phát triển ổn định, sản phẩm làm ra có người tìm mua và gia đình có thêm nguồn thu nhập. Những điều bình dị ấy lại chính là đích đến của công tác khuyến nông.
Ngọn lửa đổi mới mà bà Nguyễn Thị Hà khơi lên không nằm ở những lời nói lớn lao, mà được nhóm lên từ những chuyến đi đến với người dân, từ những hướng dẫn cụ thể trên đồng ruộng, nương đồi và từ quyết tâm làm cho mỗi vùng sản xuất tìm được hướng phát triển phù hợp.
Một người nữ giám đốc có thể không trực tiếp làm thay người nông dân, nhưng có thể giúp họ biết cách làm tốt hơn. Có thể không tạo ra thành quả chỉ sau một mùa vụ, nhưng có thể khơi dậy niềm tin để bà con kiên trì thay đổi. Và khi người dân đã làm chủ được kiến thức, cán bộ đã thực sự gần dân, những vùng sản xuất sẽ có thêm sức sống và cơ hội phát triển.
Đó là cách người nữ giám đốc ở Lào Cai đang truyền lửa: không bằng những điều xa vời, mà bằng sự tận tâm với công việc, bằng trách nhiệm với người dân và bằng những đổi thay bắt đầu từ chính mỗi vùng sản xuất.
